Publikacje książkowe

M. Olszewska - Torbè. Przyroda wokół Zalewu Szczecińskiego Wyd. 2002 Wyd. WFOŚiGW, Szczecin Bogato ilustrowany przewodnik opisujący przyrodę wokół Zalewu Szczecińskiego. Jeden z rozdziałów poświęcony jest półwyspowi Podgrodzie, gdzie znajduje się ok. 48 ha (razem z Łysą Wyspą) terenu o statusie użytku ekologicznego. W budyneczku na skraju półwyspu znajduje siedzibę Terenowa Stacja Stowarzyszenia na Rzecz Wybrzeża EUOW-Polska. Stamtąd można prowadzić obserwacje ornitologiczne. Na zewnątrz znajduje się ścieżka ekologiczna z tablicami poglądowymi.

Deutsche Notmassnahmen. Rundbrief 25. Red. Jürgen Spilker Wyd. 2002r. Arbeitsgemeinschaft Deutsche Notmassnahmen Zeszyt Związku Filatelistów Niemieckich dot. obiegu pocztowego po 1945r. W tym numerze m.in. opis funkcjonowania obiegu pocztowego na terenie przejmowanym przez administrację polską na podstawie kilku listów wysyłanych z Nowego Warpna do Niemiec przez Altwarp i Ueckermünde w okresie maj - lipiec 1946r. autorstwa Hansa-J. Richtera. Nie wiem jak to świadczy o tych co pilnowali granicy, nie ma jednak wątpliwości, że taka regularna korespondencja w "tamtą" stronę działała. Autorzy popełnili jednak błąd wskazując, że nielegalny obieg pocztowy miał miejsce już 24.09.1945r. na co ma wskazywać stempel z koperty na okładce. Nie tylko w Niemczech wiedza o tym, że Nowe Warpno jest w Polsce od 4.10.1945r. jest powszechnie znana. Tłumaczenie tekstu w zakładce "Opracowania historyczne"

Architektura ryglowa - wspólne dziedzictwo 2003r. Wyd. Szczecin Expo, Towarzystwo Wspierania Rozwoju Pomorza Zachodniego, Szczecin Materiały z IV Polsko - Niemieckiej Konferencji Architektura ryglowa - wspólne dziedzictwo. Nas interesują szczególnie opracowania: - Alicji Biranowskiej-Kurtz - Wykorzystanie drewna z perspektywy rozwoju urbanistycznego Nowego Warpna, -Beaty Makowskiej - Ratusz w Nowym Warpnie - komunikat o stanie zabytku, -Elke Onnen - Domy kolonistów w powiecie Uecker-Randow. Z artykułu A. Biranowskiej-Kurtz dowiadujemy się, że drewno było powszechnie używanym budulcem, począwszy od drewnianych umocnień brzegowych, jako materiał do budowy statków czy też do odbudowy ratusza w konstrukcji ryglowej w 1697r(opisany w opracowaniu B.Makowskiej). Później, w 1902r. z tego materiału wykonano też kąpielisko miejskie. Ślady użycia drewna pozostały do naszych czasów tylko w kilku obiektach. Jednym z najstarszych jest dom w Brzózkach. O tym dowiadujemy się od Elke Onnen, która opisuje kilka pozostałych po osadnikach hugenockich z XVIII wieku charakterystycznych budynków o szkielecie ryglowym na terenie powiatu Uecker-Randow. Świadkowie układania wodociągów i remontów ulic prowadzonych w Nowym Warpnie w latach 70-tych potwierdzają, że wcześniejsze nawierzchnie ulic(m.in. Kościuszki i Kilińskiego) były wykonane z drewnianych bali lub też były w ten sposób wzmacniane.

Przegląd Zachodniopomorski Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin Kwartalnik Uniwersytetu Szczecińskiego. Komitet Redakcyjny - red. naczelny Tadeusz Białecki. Przegląd Zachodniopomorski 2006/4. Wśród wielu opracowań naukowych znajdujemy pracę dr Alicji Biranowskiej-Kurtz (dyplomowany konserwator zabytkoznawca, historyk budowy miast) - "Nowe Warpno. Historia i rozwój przestrzenny miasta od średniowiecza do 2000 roku". Przegląd Zachodniopomorski 2000/2 i 2003/1. W dwóch numerach "Przeglądu" znajdujemy biografię i omówienie twórczości Hansa Hartiga: Ewa Gwiazdowska. "Hans Hartig (1873-1936). Pomorski pejzażysta, marynista i weducista". Przegląd Zachodniopomorski 2002/1. W numerze m.in. Ryszard Techman - " Enklawa policka w radzieckiej administracji wojskowej w latach 1945-1946". W 1945r. na obszarze Polski znalazła się fabryka benzyny syntetycznej Hydrierwerke A.G. Pölitz. Niestety Rosjanie postanowili fabrykę rozebrać. Polskie władze zaczęły obsadzać tereny na północ od Szczecina 4 października 1945r. Z Nowym Warpnem się udało, ale Trzebież, Police i przyległości okazały się niedostępne dla naszej administracji. Stało się to na mocy decyzji gen.Żukowa (rozkaz nr 0168 z 28.09.1945r.) i zakończyło się dopiero we wrześniu 1946r. gdy przekazano Polsce to, czego "przyjaciele" nie mieli już siły rozebrać i zdewastować. Destruktywna obecność i działalność Rosjan miała wpływ na ówczesne i przyszłe funkcjonowanie całego regionu.

Ze Stargardu nad Iną do Nowego Warpna. Kazimiera Kalita-Skwirzyńska, Marcin Kubus i inni Wyd. 2006r. Oficyna In Plus, Wołczkowo Bogato ilustrowane opracowanie pokazujące miejscowości położone na trasie wymienionej w tytule oraz występującą po drodze roślinność. Architekturę NW na tle historycznych zmian przedstawiła Kazimiera Kalita-Skwirzyńska. Przebogatą, jak się okazuje, roślinność występującą w naszym miasteczku, opisał i sfotografował Marcin Kubus. Całość okraszona widokami NW "z lotu ptaka" autorstwa Cezarego Skórki.

Wojciech Łopuch. Nowe Warpno - Neuwarp Wyd. 2007r. Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, Szczecin Najnowsza i najobszerniejsza publikacja o historii Nowego Warpna autorstwa Wojciecha Łopucha ze zdjęciami Andrzeja Łazowskiego i reprodukcjami widokówek ze zbiorów Andrzeja Kotuli.

Trzymamy straż nad Odrą. Radosław Ptaszyński Wyd. 2007r. Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Szczecinie Publikacja poświęcona zlotowi młodzieży w Szczecinie w dniach 13-14 kwietnia 1946r. Z założenia miała to być jedna z wielu masowych wtedy imprez organizowanych w celach propagandowych. Ta miała być zorganizowana pod hasłem "Trzymamy straż nad Odrą" i była elementem Dni Szczecina , które zgromadziły około 50.000 uczestników. Uroczystość wymknęła się spod zamierzeń organizatorów przez to, że odnotowano demonstracyjne okrzyki na cześć Stanisława Mikołajczyka postrzeganego wtedy jako premiera z Londynu. Takie okrzyki po jego pojawieniu się, w sytuacji, gdy na trybunie honorowej znajdowali się m.in.: Bolesław Bierut, Edward Osóbka-Morawski, marszałek Michał Żymierski, członkowie rządu, ambasadorowie ZSRR, Anglii i Francji nabrały "niesłusznie" politycznego zabarwienia. Bierut demonstracyjnie opuszcza trybunę honorową. Kiedy do tego wszystkiego drugiego dnia uroczystości wznoszono nadal okrzyki "antypaństwowe i antysowieckie" jak np. "Wczoraj kluski, dzisiaj kluski, ziemia polska, a rząd ruski" ktoś musiał za to odpowiedzieć. Jak to się skończyło możemy dowiedzieć się z tego opracowania. Dla nas równie ciekawe są wątki związane z NW. A takie znajdujemy: - jednym z elementów zlotu młodzieży były uroczyste akademie i zapalanie ognisk wzdłuż całej granicy zachodniej. Jak wynika z meldunku Wojsk Ochrony Pogranicza, który "nadzorował" te uroczystości "ognisko w Nowym Warpnie zostało ostrzelane ze strony radzieckiej strefy okupacyjnej". Ognisko rozpalono 13.04.1946r. godz. 20.00. W meldunku nie ma mowy o miejscu rozpalenia ogniska ani o ofiarach, co równie dobrze może oznaczać, że strzały za "granicą przyjaźni" były, ale czy akurat z tego powodu? -" w poniedziałek, 15 kwietnia, odbyła się wycieczka prezydenta Zaremby, ministra Matuszewskiego i grupy harcerzy do Nowego Warpna". W kronice Chorągwi Zachodniopomorskiej Zaremba zanotował, że miała to być "rekompensata za niezawinione niedopuszczenie ich do wczorajszej defilady".

Marcin Stefaniak. Działalność aparatu represji na zachodnim pograniczu Polski w latach 1945-1950. Wyd. 2008r. Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Szczecinie Opracowanie obejmujące sytuację społeczno-polityczną na pograniczu zachodnim, organizację systemu ochrony granicy i funkcjonowanie tego systemu w latach 1945-1950 oraz wpływ tego systemu na życie społeczeństwa. W zakresie dotyczącym podstaw prawnych, struktur terenowych i podejmowanych przez nich działań, a także analizy wytworzonych w tamtych latach dokumentów publikacja ze wszech miar pożyteczna. Najważniejsze fakty: - strona polska obsadziła granicę na północ od Szczecina w dniach 4 i 5 października 1945r. - wojska radzieckie w zasadzie nie podlegały żadnej kontroli - poza zwalczaniem nielegalnego przekraczania granicy służby ochrony granicy i służba bezpieczeństwa pełniły funkcje ideologiczne - przez granicę na Pomorzu Zachodnim wyemigrowało ok. 42 tys. Żydów - w przeważającej części nielegalnie - strefa nadgraniczna była w tych latach obszarem specjalnym, gdzie można było przebywać tylko osobom poddanym szczególnemu nadzorowi, a mimo to odnotowywano duże zagrożenie przestępczością. Autor tej publikacji – Marcin Stefaniak, wspomina o Nowym Warpnie w kontekście akcji wysiedleń ludności niemieckiej (str.177 i 178). Podaje, w ślad za meldunkami sytuacyjnymi, że akcja wysiedleń zakończyła się na przełomie lipca i sierpnia 1947r. Nie usunięto jednak wszystkich Niemców. W Trzebieży np. pozostawiono 13, a w Nowym Warpnie 5 rodzin niemieckich. Niestety, nie wiem dlaczego autor twierdzi, że „w tym przypadku musiało to dotyczyć rybaków” jako osób niezbędnych do dalszego funkcjonowania regionu. Nie wiem, jak to było w Trzebieży. Sprawdziłem natomiast jak to było w Nowym Warpnie. Na szczęście mogłem zapytać bezpośredniego świadka - Ingę Stefaniak-Wróbel , córkę Ferdynanda Junga - jednego z Niemców pozostałych z rodziną w Nowym Warpnie. Dzięki pamięci p.Ingi możemy odtworzyć i poznać pełną listę osób, którym nie pozwolono wyjechać do Niemiec (kolejno: mąż, żona, dzieci): - Julius Praedel, Berta Praedel - Herman Mauss, Minna Mauss,Anna - Otto Rohde, Frieda Rohde - Walter Spiegel, Frieda Spiegel - Willi Wiese, Gertuda Wiese, Hildegard , Helga - Wilhelm Quost, Margarete Quost, Dieter - Ferdinand Jung, Selma Jung, Inge , Annemarie, Erika - Otto Goldmann, Frieda Goldmann, Johanna, Robert - Ernst Jaeckel z żoną oraz kawalerowie: - Otto Kressmann - Robert Kieselbach Mamy więc do czynienia z listą obejmującą dziewięć rodzin i 29 osób. Spośród tych osób tylko Otto Goldmann był rybakiem. Pracował razem z p. Czereszkiewiczem. Mieszkał w Podgrodziu i był bratem Selmy Jung. Pozostali to fachowcy, i tak: - Juliusz Praedel i Ernst Jaeckel - szkutnicy - Hermann Mauss – szkutnik, wyjechał w 1957r. do Bielefeld - Walter Spiegel - specjalista od żagli - Otto Kressmann i Robert Kieselbach - mechanicy kutrów rybackich. Pracowali razem w stoczni w NW, a później w Trzebieży - Otto Rohde, Ferdinand Jung , Willi Wiese – cieśle okrętowi, - Wilhelm Quost - szkutnik , po uruchomieniu stoczni w Trzebieży przeprowadza się tam z rodziną(uzupełnienie dot. W.Q. od A.Kowalika). To właśnie wiedza tych ludzi przekazywana przez lata Polakom przyczyniła się do rozwoju przemysłu stoczniowego w zakresie budowy kutrów i jachtów w Nowym Warpnie i w Trzebieży, a później do utworzenia stoczni jachtowej w Szczecinie. W dn. 24.04.2010r. Inge Stefaniak-Wróbel zmarła i została pochowana na cmentarzu w Nowym Warpnie.

A ty zostaniesz ze mną. Kinga Konieczny, Andrzej Łazowski Wyd. 2008r. Wyd. Czas Przestrzeń Tożsamość, Szczecin Dwujęzyczna publikacja z serii "Na pograniczu/Grenznah". Losy wybranych autochtonów z ziemi szczecińskiej - Niemców, którzy pozostali na tej ziemi po wojnie lub wrócili tutaj po latach. Wśród tych osób jest m.in. rodowity warpnianin Uwe Conradt, który po blisko 60 latach (w 2003r.) wrócił do Nowego Warpna i wybudował tutaj nowy dom. W Nowym Warpnie zamieszkują od lat Monika i Harry Dietrich. Z Nowym Warpnem związane są też losy rodziny Dietera Quosta zamieszkałego obecnie w Trzebieży.Jego ojciec Wilhelm był szkutnikiem w Nowym Warpnie i Trzebieży. Wszyscy mówią o trudnych, wręcz traumatycznych przeżyciach pierwszych powojennych lat i układaniu sobie życia w nowej dla nich rzeczywistości. Poruszająca, ale zarazem optymistyczna lektura.

Wokół Zalewu Szczecińskiego. Małgorzata Torbé, Kazimierz Rabski Wyd. 2008r. Oficyna IN PLUS, Wołczkowo Przewodnik przyrodniczo-krajoznawczy opisujący szlaki wokół Zalewu Szczecińskiego. Dołączone mapy prezentują szlaki turystyczne, których ważnym punktem jest Nowe Warpno. W bogato ilustrowanym przewodniku znajdujemy opisy ukształtowania terenu, szaty roślinnej i świata zwierząt charakterystycznych dla naszego regionu. Z przewodnika dowiemy się też, co powinniśmy zobaczyć w odwiedzanych miejscowościach.